Locatiedossiers

Otis heeft altijd geholpen in het winkeltje van zijn moeder in barak 81. Met de weegschaal wist hij, als kind al, hoe je een halve of een hele kilo moest afwegen of het nou suiker is of sagomeel waar sommige bewoners van kamp Schattenberg altijd om vroegen.

Het is 1942 op Ambon, tijdens de Japanse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. De vijfjarige Fransien ziet haar opa uit een zelfgemaakte loopgraaf bij hun huis kruipen. Het schieten is net opgehouden. Een Japanner ziet hem en slaat hem met de kolf van zijn geweer tegen het hoofd. “Hij was op slag dood.”

Op onze lagere school in het Kamp Schattenberg “De Christelijke School met de Bijbel” werden in 1960 wedstrijden gehouden onder de klassen 4, 5 en 6 met het voordragen van gedichten.

Elke vrijdag gingen wij douchen in de ‘Kamar Mandi’ (het badhuis, gebouw nr 27), een hele belevenis..... Je ontmoette elkaar, je wisselde verhalen met elkaar. Het was een ontmoetingsplek. Als ik als eerste klaar was, ging ik op de bank zittenwachten totdat mijn zusjes ook klaar waren met douchen.

De Stoel van het CAZ (Commissariaat Ambonezenzorg). Pieter Mathijs Mauritz (1952) is de jongste uit een gezin met 3 jongens en 3 meisjes: Julia, Johannes (‘Nyong’), Monique, Ingrid, Joseph (‘Boetje’). Met vader Daniel Tulaseket (6 feb 1911, Lilibooy – 8 dec 1967, Winterswijk) en moeder Jermiena Titarsole (9 juli 1912, Lilibooy – 22 okt 1967, Winterswijk), telden ze 8 familieleden.

Bitha's vader Albert (1921) is in 1947 het KNIL ingegaan en was gelegerd in Djember. Moeder Dina Lalihatu (1924) zwanger van Bitha reisde hem na vanuit het dorpje Allang op het eiland Ambon.

Aan het einde van de barakken 83 en 84, verzamelden mijn broer Chris, samen met zijn vrienden en ik kastanjes, eikels en mooie gekleurde herfstbladeren in een laag karretje. Verderop voetbalden een aantal jongens, van rond de 11 jaar oud.

Op onze lagere school in het Kamp Schattenberg “De Christelijke School met de Bijbel” werden in 1960 wedstrijden gehouden onder de klassen 4, 5 en 6 met het voordragen van gedichten.

Nora Rehatta (1948) had gewoon met de Harmanni bus in Assen naar school kunnen gaan, maar regelmatig pakte ze de fiets.

De omgeving rond het kamp was prachtig. Je kon er volop genieten van de natuur. Voor mij vormt het kamp de herinnering aan de fijne tijd toen de Molukse gemeenschap daar woonde.

Ik kan nog mij herinneren, dat als er iemand in kamp Schattenberg ziek werd, mijn vader benaderd werd (ook nachts ) en ik dus wakker werd gemaakt en van mijn vader naar de dokter moest gaan om hem op de hoogte te brengen. Ik was wel bang in het donker, maar ik moest het wel.

Terwijl ik aan het afwassen was, vloog er een rat langs me heen en verdween in een gat naast de open overstort. Helemaal in paniek haalde ik mijn broertje op.

Ineens waren alle ogen op meneer Saptenno gericht. Hij keek ons wat angstig aan, schraapte zijn keel … en viel flauw. Grote schrik bij de leerlingen.

Bij de eerste hap ontploften mijn smaakpapillen van genot!

Als voorziening voor het gezamenlijke vrijdagsgebed werd voor de moslims een kamer van ca. zes bij vier m2 ter beschikking gesteld in de ruimte naast de kamer van mijn ouders. Alleen de mannen konden het gebed doen, omdat er niet voldoende ruimte was voor iedereen.

Ik heb mijn eerste tifa, een Molukse trommel zelf gemaakt. Van zo'n groot koekblik, waarover ik een binnenband van een auto had gespannen. Ik was ongeveer zes jaar.

In de winter was het binnen soms kouder dan buiten. Ik had het constant koud. Zelfs in de zomer. We wisten niet hoe wij ons warm moesten houden. Wij hadden geen warmwaterkruiken en gebruikten voorverwarmde bakstenen.

Ik speelde eeuwig buiten, meestal op het pleintje voor de garages. Veel vriendinnetjes in de buurt, verstoppertje, of spelen bij de bunker, vlak achter ons huis. Soms televisie kijken in de kantine, en 's winters naar beneden glijden bij de kerk, op een stuk karton en al glibberend weer naar boven klauteren. Schaatsen op het vennetje, vlakbij boer Tollenaar.

Aan die kant van Schattenberg waren ook de 4 grote velden, waar de voetbalwedstrijden gehouden werden. Toen een zweefvliegtuig daar eens een noodlanding maakte, liep het hele kamp uit.

Maar er was ook wel eens een ruzie in het kamp. Het kon er toen hard aan toe gaan en het leek ook alsof het hele kamp aan mee deed.

Hij hoorde bij de beruchte 'Klep Wijnand' van Pietersz uit barak 4, helemaal aan de andere kant van het kamp. Bung Endik zei dat ze ‘nasi goreng’ gingen maken in het bos en in de boom gingen koken. Dus er werd aangewezen wie wat stiekem van huis moest meenemen, rijst, ketjap, trassi, eieren, kruiden enz.

Sien Pattiruhu was als 8-jarige op weg naar de zondagsschool, die werd gegeven in de kerk aan de grote weg van Schattenberg. Voor Sien de bocht daarheen maakte, stond ze opeens tussen de krioelende ratten

Je mocht niet met Molukse jongens omgaan. Dat hoorde gewoon niet...

Een Hollandse juf stapte op me af en gaf me zomaar een trommel. Ik had daarvoor nooit zo’n mooie trommel gezien. Ik verstond haar maar half.Wat moet ik er mee?

Vader Andy Achmad had een ‘speciale behandeling’ omdat hij in politiek gevaar was. Rahim herinnert het zich nog levendig: “Plotseling stonden er Nederlandse soldaten midden in de kamer. ‘Jullie moeten nu alles inpakken en meekomen!’, klonk het bevel.”

Het huis was voor mijn gevoel veel te groot. Ik was altijd bang in het donker.

Eén van de schrijnende kanten van Schattenberg voor Dinah, is de Spartaanse opvoeding die veel kinderen kregen.

Iedere zomer gingen kinderen bij een Nederlands gezin uit logeren. Dit werd denk ik, door het C.A.Z. (Commissariaat Ambonezenzorg) georganiseerd. Dit was waarschijnlijk bedoeld als een vorm van integratie. Ik was denk ik 10 jaar en woonde in barak 215 in Schattenberg.

Ik heb zoveel herinneringen, zoals mijn eerste en enige step, een rode. Of mijn pogingen om te leren fietsen op een veel te grote fiets met mijn grote zus Nona achter me aan. Uiteindelijk toch gelukt.

Zijn moeder zei ooit: “Antis is zo rusteloos, zou dat komen, omdat hij op een schip is geboren?”