Locatiedossiers

Op zondag 6 juli 1823 liepen Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp tijdens hun reis door Nederland van Vledder terug naar Fredriksoord in gezelschap van tientallen mannen, vrouwen en kinderen, allen gekleed in het uniform van de Maatschappij van Weldadigheid. Ze waren naar de kerk geweest. Van Lennep en Van Hogendorp gingen uit eigen vrije wil, de kolonisten van Fredriksoord omdat ze móésten. De Maatschappij bestrafte kerkverzuim met twee stuivers boete. Van Hogendorp klaagde dat hij bij het ui...

Meestal op dinsdagavond vertrok de trein vanuit Kamp Westerbork. De hele dag was men onder toezicht van de kampleiding bezig geweest om de transportlijsten af te werken. Degenen die weggevoerd moesten worden, stonden uren bij de trein te wachten die hen naar de vernietigingskampen in Duitsland en Polen zou brengen, naar later zou blijken. Elke week gingen vaak wel duizend mannen, vrouwen en kinderen met de trein mee. Voor de achterblijvers was deze ‘Boulevard des Misères’ dinsdags verboden gebie...

Aan het eind van de jaren zestig is Nederland in enkele jaren tijd compleet veranderd. Er was een nieuwe generatie gekomen die anders dacht en deed dan hun ouders. De jongeren van toen kleedden zich anders, ze praatten anders en hielden van totaal andere muziek dan hun ouders. In Drenthe had de jeugd Cuby & the Blizzards. Ze speelden bluesmuziek uit Amerika die recht tot het hart en de ziel van de Drentse jongeren doordrong.

Van alle Nederlandse hunebedden ligt er één niet in Drenthe, de andere 52 wél. Het zijn verreweg de oudste bouwwerken in dit deel van Europa. Je hebt kleine hunebedden met twee of drie dekstenen en hele grote zoals het hunebed van Borger dat bijna 23 meter lang is en negen dekstenen heeft. Sinds mensenheugenis hebben ze de fantasie geprikkeld. Wie bouwden ze? Waarom bouwde men ze? En misschien wel de meest intrigerende vraag: hoe bouwde men ze? Hoe stapelde je de stenen die soms meer dan 20 duiz...

Vroeger zagen alle Drentse dorpen er ongeveer net zo uit als Orvelte. Grote boerderijen met enorme rieten daken met hoge bomen er omheen. De boerderijen staan niet keurig langs de straat, maar lijken lukraak verspreid over het dorp. Grote baanderdeuren geven toegang tot de boerderij. De boer kon vroeger zo met paard en wagen met een vracht rogge of hooi naar binnen rijden. Langs de keienstraatjes staan de schaapskooien. Elke boerderij heeft er één, want iedere boer heeft schapen om aan voldoende...

In de negentiende eeuw kwamen ze met vele tientallen tegelijk de grens over naar Drenthe: kleine boertjes die het thuis in Duitsland niet voor de wind gegaan was. Hier op de wat hoger gelegen plekken in de onafzienbare venen van Zuidoost-Drenthe kwamen ze hun geluk beproeven. Deze kolonisten bouwden met berkenstammetjes en heideplaggen een eenvoudig onderkomen voor hun gezin. Ze groeven greppels om het veen te ontwateren en ze brandden de heide af. Ze zaaiden boekweit in de vruchtbare as en hoop...

In Veenhuizen voel je je terug in de tijd. Terug naar een tijd toen armoede mensen de straat op dreef. Vanaf 1823 werden duizenden paupers uit de grote steden en aan hun lot overgelaten weeskinderen naar Veenhuizen gebracht. Uit liefdadigheid om ze daar door hard te werken een kans op een beter leven te bieden. Later gingen de Nederlandse zwervers en dronkaards voor straf naar Veenhuizen in de hoop dat men ze in deze uithoek van Drenthe weer in het gareel kreeg... Het Gevangenismuseum in het dor...

Water is van levensbelang, dus ga je in de buurt van water zitten. In de prehistorie wisten ze dat al. In het beekdal kon je je vee weiden, daar had je groenland waar een flinke voorraad hooi vandaan kon halen om ’s winters het vee te voeren. Het is geen toeval dat een stuk of tien hunebedden langs het beekdal van de Drentsche Aa liggen. Nog steeds heeft elk Drents dorp een beekje in de buurt liggen. Langs de Drentsche Aa kun je dat oude boerenleven in het landschap terugvinden. Het geeft het ge...

Drenthe telt drie steden. Behalve Meppel zijn dat Assen en Coevorden. Is Assen, die haar stadsrechten van koning Lodewijk Napoleon kreeg, niet te jong als stad? En is Coevorden eigenlijk niet een beetje aan de kleine kant? Nee, Meppel is de enige echte stad in Drenthe, althans dat zeggen ze in Meppel. Als je langs de grachtjes en over de kades van het stadje loopt, ben je geneigd de Meppelers een beetje gelijk te geven: de oude huizen langs het water, de pakhuizen, de prachtige middeleeuwse kerk...

Begin oktober 1883 reisde Van Gogh van Hoogeveen naar Nieuw-Amsterdam/Veenoord. In een brief aan zijn broer Theo schreef hij over de reis, die hij per trekschuit door de Verlengde Hoogeveense Vaart maakte. Aan zijn brief voegde hij een tekeningenblad toe met meerdere schetsen die illustreren wat hij onderweg zag (zie afbeelding). De tekening rechtsboven op dit blad toont een ruiter te paard met op de achtergrond een brug. Dit is de voormalige Driftbrug nabij Zwinderen.

Het landschap tussen Schoonebeek en het Schoonebekerdiep wordt gedomineerd door grijsmetalen torens. Enorme groene buizen trekken lange lijnen door het landschap. Schoonebeek heeft ook een andere kant. Daar vind je dromerige klinkerstraatjes met eeuwenoude boerderijen en prachtige boerentuinen. Rechtstreeks vanaf het industrieterrein het openluchtmuseum in. Zoiets kan alleen in Schoonebeek. 

De man met de hoed op kijkt uit over een eindeloos heideveld. Sommige plekken zijn nat. Daar schittert het zonlicht in het water. In de verte zie je groepjes berken en een verdwaalde den. Verder niets, zo ver het oog reikt. Het is er doodstil op het gezang van de leeuwerik na, onzichtbaar hoog in de lucht. De man met de hoed heet Jac. P. Thijsse, de man die Nederland van de natuur heeft leren houden. Het is de zomer van 1929. Thijsse staat op het Dwingelderveld en hij is bang dat-ie te laat geko...

Op de muur achter de lange tafel, waar vroeger tijdens Statenvergaderingen de commissaris van de Koningin van Drenthe en de gedeputeerden plaatsnamen, zie je een rij kleurrijke taferelen uit de geschiedenis van Drenthe. Het nieuwe Provinciehuis, waar de Statenzaal deel van uitmaakte, werd in de jaren tachtig van de negentiende eeuw op historische grond aan de Asser Brink gebouwd. Op deze plek had het provinciaal bestuur al sinds 1603 vergaderd. Hoe men destijds in Assen terechtkwam is een verhaa...

‘Het had iets aantrekkelijks, dat woeste en groots-eenzame, waar alles in een toestand ligt als eeuwen geleden’, schreef de Groninger student Johan Willinge toen hij in 1854 met de Coevorder Postwagen van Groningen naar Coevorden reisde. De tocht ging dwars over het Ballooërveld. De koetsier hield de kerktoren van Rolde als baken in het oog. Binnen in de koets werd het gezelschap genadeloos door elkaar gerammeld. Willinge keek naar buiten en noteerde: ‘Rondom langs den horizon niets dan heide, d...

Toen Karel de Grote rond het jaar 800 onze streken onder controle kreeg, werd de godsdienst van de nieuwe heer snel gemeengoed. Vele jaren lang hadden predikers tevergeefs geprobeerd de Drenten tot het christelijke geloof te bekeren. Het zwaard van de keizer bleek overtuigender dan de woorden van Gods dienaren. Niet lang daarna moeten in Drenthe de eerste (houten) kerkjes gebouwd zijn. Rond 900 stond één daarvan in Rolde, bijna letterlijk op een steenworp afstand van de twee hunebedden bij het d...

Op 15 september 1883 bezocht Van Gogh een klein kerkhof in de omgeving van Hoogeveen en maakte er een studie van. De volgende dag beschreef hij aan zijn broer Theo hoe het kerkhof eruitzag, hoe het had geroken en welke kleuren hij had gezien: ‘Ik stuur u er een croqius van naar de studie welke ik ervan schilderde. (…) de donkere strook masthout die het afsluit scheidt een tintelende lucht van den ruigen grond, die in ’t algemeen een rosse kleur heeft – fauve – bruinachtig – geelachtig doch overa...

Jonkheer Roelof van Echten was in de eerste helft van de zeventiende eeuw een machtig man in Drenthe. Zijn familie hoorde tot de oudste adellijke families. Zijn Huis te Echten aan het Oude Diep was één van de grootste en rijkste havezaten van Drenthe. Al heel jong werd Roelof actief in de Drentse politiek, op zijn 24-ste was hij gedeputeerde van de Landschap Drenthe. Later was hij tot zijn dood in 1643 landdrost, het hoogste ambt in Drenthe. Naast ondernemer was hij ook een groot ondernemer, alt...

Vincent van Gogh verbleef vanaf 11 september gedurende drie weken in Hoogeveen. Vanuit het logement van Albertus Hartsuiker aan de Pesserstraat verkende hij het dorp en de omgeving. Direct na zijn aankomst schreef hij in een brief aan Theo over wat hij had gezien in Hoogeveen. Hij noemde enthousiast de ‘heel echte’ turfschuiten, net als de schippers en de vrouwen in klederdracht: ‘Vrouwtjes met het costuum van hier op ’t hooiveld – best.– Het zal wel nog veel mooier blijken te zijn dieper ’t lan...

Het postkantoor van Hoogeveen, dat gevestigd was aan de Grote Kerkstraat 26-28, was voor Vincent van Gogh een belangrijke plek. Het pand is onherkenbaar verbouwd en huisvest tegenwoordig een eetcafé. Omdat Van Gogh geregeld een bezoek aan het postkantoor bracht, vormt de locatie een belangrijk onderdeel van zijn Drentse biografie.

Op 11 september 1883 kwam Vincent van Gogh aan in Hoogeveen. Hij was van plan om van daaruit dieper de provincie in te trekken: met een schuit kon hij de Hoogeveense Vaart afvaren om zo de zuid-oostelijke hoek van Drenthe te verkennen. Hij had bovendien goede verhalen gehoord over de heide tennoorden van Hoogeveen, dus die wilde hij ook zien.

Op het station van Hoogeveen zette Vincent van Gogh voor het eerst voet op Drentse grond. Hij was op 11 september 1883 in Den Haag op de trein gestapt, waarschijnlijk om 14:05 uur, en kwam om 21:00 uur aan in Hoogeveen. Omdat hij in het donker nog niets van de omgeving had kunnen zien, stond hij de volgende ochtend vroeg op. Hij schreef aan zijn broer Theo over het prachtige weer en de heldere, tintelende Drentse lucht.

Toen Van Gogh in Hoogeveen verbleef, trok hij er regelmatig op uit in de omgeving. Het landschap dat hij hier zag was gevormd door grootschalige turfwinning, die rond het einde van de negentiende eeuw werd beëindigd. De meeste woningen waren gesitueerd langs de kanalen. Haaks op die kanalen was het land verdeeld in smalle lange stroken die verbonden werden door wijken (waterwegen), met daartussen sloten. De percelen tussen de wijken en sloten bestonden uit weilanden met hier en daar akkers en bo...

Een beetje verscholen in het groen ligt even buiten Dwingeloo havezate Oldengaerde. Een statig huis met een gracht eromheen. Gemetselde zuilen benadrukken de achtenswaardige gevel met het jaartal 1717. In dat jaar liet Cornelis van Dongen jr. Oldengaerde verbouwen volgens de laatste mode van die tijd. Het was dezelfde stijl als waarin de Amsterdamse kooplui hun huizen langs de grachtengordel bouwden. Drie eeuwen later illustreert dit prachtige ‘grachtenpand’ aan het Westeinde in Dwingeloo de wel...

Tijdens zijn dagtocht naar Zweeloo op 1 november 1883 legde Van Gogh de kerk van het dorp vast in de tekening Herder met kudde bij de kleine kerk in Zweeloo. Hij schreef erover aan zijn broer: ‘Ik kwam voorbij een oud kerkje, net precies, net precies l’eglise de Greville v.h. schilderijtje van Millet […], hier kwam in plaats van het boertje met de spade van het schilderij, een herder met een koppel schapen langs de hegge.’ Van Gogh vergeleek het korenveld dat hij tekende met het doorkijkje op de...

Op 1 november 1883 bracht Van Gogh een bezoek aan Zweeloo. De dag daarna schreef hij kort over een tekening van een appelboomgaard die hij er had gemaakt. ‘Zoo begon ik een schets te maken van het bewuste appelboomgaardje waar Liebermann zijn groote schij [schilderij] van maakte.’ Van Gogh had Zweeloo vooral bezocht omdat de Duitse schilder Max Liebermann (1847-1935) er in 1882 had gewerkt. Van Theo wist hij dat Liebermann, die vele zomers in Nederland werkte, tijdens zijn verblijf in Zweeloo de...

‘Beste broer, Wou U eventjes vertellen van een togtje naar Zweeloo, het dorp waar Lieberman lang gelogeerd heeft’, schreef Van Gogh op 2 november 1883 aan zijn broer.De dag ervoor had hij, in navolging van de Duitse schilder Max Liebermann (1847-1935), het schilderachtige dorp Zweeloo bezocht. Van Gogh had het plan voor dit bezoek al enkele weken eerder opgevat. Zijn broer Theo had hem geschreven dat Liebermann het jaar ervoor in Zweeloo had gewerkt. Nu ging het gerucht dat Liebermann weer in he...

Op 1 november 1883 maakte Van Gogh vanuit Nieuw-Amsterdam/Veenoord een dagtocht naar Zweeloo. Hij kon op de kar van logementhouder Hendrik Scholtemeerijden, die naar de markt in Assen ging. De terugweg ging hij te voet. In zijn brief aan Theo deed hij de volgende dag uitgebreid verslag van zijn tocht.

Wat zou ik willen we hier zamen konden loopen en – zamen schilderen.– Ik geloof het land U zou inpakken en overtuigen. […] Ik dacht op dezen tocht zoo telkens & telkens aan U.’ Zo schreef Vincent van Gogh op 3 oktober 1883 aan zijn broer Theo. De dag ervoor had Van Gogh waarschijnlijk in de middag vanuit Hoogeveen de schuit genomen. Deze bracht hem het eerste stukje over de Hoogeveense Vaart en vervolgens over de Verlengde Hoogeveense Vaart naar Nieuw-Amsterdam/Veenoord. Het was een reis van...

Vanuit het logement van Hendrik Scholte in Nieuw-Amsterdam/Veenoord ondernam Van Gogh meerdere tochten om zijn nieuwe omgeving te verkennen. Hij had het idee dat hij veertig jaar terug in de tijd was gegaan, en beschreef aan Theo een gebied waar alles veel ongerepter was dan hij ooit had gezien. Zijn verblijf in Drenthe maakte hem rustig. Hij schreef zijn broer: ‘Ik heb nu een maand heilucht ingeademd, ik had die ook absoluut noodig […] Ik spreek kalm, ik denk kalm nu.’ 

Op 2 oktober 1883 kwam Vincent van Gogh aan in Nieuw-Amsterdam/Veenoord. Hij was in Hoogeveen aan boord van de trekschuit gegaan en bereikte zijn bestemming aan het einde van de dag. Nog diezelfde avond schreef hij Theo over de herberg in Nieuw-Amsterdam/Veenoord waar hij verbleef. Hij kon er een kamer krijgen met goed licht, waar ’s winters een kachel neergezet kon worden. Hij zou er langere tijd kunnen blijven, schreef hij zijn broer, maar alleen als hij vanuit de herberg makkelijk de ‘buurt m...