Opgericht als Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk, voortgekomen uit het voormalige Instituut voor Arbeiders Ontwikkeling (IVAO, 1924) van de socialistische beweging (SDAP, NVV) en de Nederlandse Arbeiders Reisvereniging (1920). Nederlandse tak van de Natuurvrienden Internationale (1894).
Het Nivon anno 2003 heeft ca. 40.000 leden en 4000 vrijwilligers en is een platform voor ontwikkeling, ontplooiing van creativiteit, meningsvorming en actieve vrijetijdsbesteding. Vrijwilligers beheren 15 natuurvriendenhuizen, 10 -kampeerterreinen en 4000 km lange afstandswandelpaden.
Drentse arbeiders bouwden in 1934 hun eigen vakantiehuis: natuurvriendenhuis de Hondsrug. In 1939 volgde het Hunehuis in Darp. Rond 1978 bedachten Nivon-vrijwilligers het lange afstandswandelpad Drenthepad, gevolgd door het Pieterpad van Toos Goorhuis en Bertje Jens in 1983. Het Drenthepad is een streekpad van 265 km en maakt deel uit van het landelijke netwerk van lange afstandswandelpaden dat door de belangrijkste natuur- en cultuurgebieden voert. Het is de opvolger van het oudste lange afstandswandelpad van Nederland, dat liep van de Natuurvriendenhuis De Hondsrug bij Midlaren naar het Hunehuis bij Darp. Langs het pad zijn nog witte paaltjes met een rode N te vinden, de oude markering van het pad. Het Pieterpad is Nederlands bekendste lange afstandswandelpad dat in 485 km van Pieterburen naar de Pietersberg loopt, waarvan 75 km door Drenthe (Hondsrug, Drents-Friese Woud en de Veenkolo-niën). Uitgave en beheer van de routes door de vrijwilligers van Nivon Natuurvrienden Nederland. In Drenthe zijn veel Nivon vrijwilligers actief in de afdelingen Assen, Emmen, Meppel en Leek/ Peize/Roden.