Locatie

Nijeveen

reageer

Uw reactie

Wij zijn altijd opzoek naar reacties om de kennisbank van Drenthe uit te breiden. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een lemma wilt aanleveren voor de Drentse encyclopedie dan kunt u onderstaand formulier gebruiken. Ontroerende anekdotes bij een lemma of anderszins bijzondere verhalen worden niet als zodanig opgenomen in de encyclopedie. Deze reacties zullen derhalve niet in behandeling worden genomen.

Schaafsma
Bron: Drents Archief

Dr.: Nijevène

1. Voormalige gemeente, zie: Meppel.

2. Wegdorp met modern centrum in de gemeente Meppel (tot 1998 Nijeveen), 2726 inwoners (2000) en 1015 woningen (2000); hoofdplaats van de voormalige gemeente Nijeveen. Gelegen ten noorden van Meppel, ten zuiden van Steenwijk (Ov.), ten zuidwesten van Havelte en ten westen van Ruinerwold. Door Nijeveen loopt de vaart Nijeveensche Grift. De plaats ligt tussen de weidecomplexen Nijeveen(-)buiten (zuiden) en Nijeveen(-) binnen (noorden), de laatste ten zuiden van Nijeveense Bovenboer.

Vroeger heette het dorp Hesselerveen of Hesselter Nijeveen; in 1310 vermeld als in Hesselrevene, in 1418 als Neyeveen (= het nieuwe veen) en in 1811-13 als Nieuwveen.

In Nijeveen waren monniken uit Ruinen betrokken bij de veenontginning vanuit Havelte. De nederzetting telde veel hoeven van 71/2 roede breed, gelijk aan 3 peerdeweiden. Vanuit Nijeveen en Kolderveen, gelegen aan de oude dijk, zijn aan de nieuwe dijk de bovenboeren (boer=buur) gesticht: Nijeveense en Kolderveense Bovenboer. De inwoners ervan stonden in maatschappelijk opzicht echter niet boven, maar onder die van de 'olde opgaande erven' (vgl. boeren in het esdorp, met keuters aan de overkant van de es).

Dorp en omgeving behoorden bestuurlijk tot Dieverderdingspil, kerkelijk tot de seend van Steenwijk. Omstreeks 1414 echter handelden Nijeveen, Kolderveen e.a. hun rechtszaken al af voor de schulte van Meppel in plaats van op de goorsprake of in het ding te Diever. In 1477 ontstond door bevolkingsgroei het kerspel Nijeveen, dat werd afgescheiden van Westerhesselen (Hesselte, Havelte).

De gotische kerk, waarvan het schip is gebouwd op de wijze van een Drentse boerderij (kap gedragen door gebinten, waarvan de stijlen de beuken scheiden) dateert in oorsprong ook uit die tijd. In 1627 werden de zijbeukmuren in baksteen opgetrokken; in de 19e eeuw werden de zijmuren verhoogd. Hierbij werd ook de kap gewijzig. Bij een restauratie in 1976-77 werd het gewelf weer terug gebracht naar de situatie van vóór de 19e-eeuwse verbouwing. De avondmaalstafel dateert uit 1631, de preekstoel uit 1744 en het orgel, geplaatst in 1892, uit 1846. Bij de algemene begraafplaats staat een klokkenstoel. In 1602 werd de plaats ingedeeld bij de classis Meppel; het collatierecht behoorde toe aan de eigenerfden.

Joden uit Meppel konden na 1767 in Nijeveen worden begraven; voordien moest dit plaatsvinden in Zwartsluis.

In 1843 werd de in Nijeveen ontstane afgescheiden gemeente erkend.

In de periode 1650-1832 nam, ook in Nijeveen, het areaal bouwland af met 40%; naderhand verdween dit vrijwel geheel. In de 19e eeuw was Nijeveen en omgeving een belangrijk veeteeltgebied: rundvee, varkens en biggen. Meer dan de helft (57%) van de veehouders bezat meer dan vijf melk- en kalfkoeien, bijna de helft meer dan vijf varkens. De vervening lag zowel te Nijeveen als Kolderveen in handen bij kleine plaatselijke ondernemers. Omstreeks 1850 waren deze veenontginningen voltooid en was een groot strokenverkavelingscomplex ontstaan, met percelen van enkele kilometers lengte en 8 à 10 m breed. Door de ruilverkavelingen in de periode 1960-1970 werden zij vervangen door kortere, bredere percelen. Nijeveen en Kolderveen vormen vrijwel één geheel met de vroegere Veendijk als hoofdas. De spoorlijn Leeuwarden-Meppel, aangelegd in 1867, zorgde voor een dichtere bebouwing: station (opgeheven) en enkele cafés bij het spoor. Het latere centrum ontstond 1,5 km verder westwaarts vanaf ca. 1940.

Overige bezienswaardigheden: catechisatiegebouw (1836), molen 'De Sterrenberg' (1786; in 1977 van Duitsland naar hier verplaatst) en de beelden 'De Zaaier' (O. de Ruijter, 1977) en 'Boer met Melkbussen' (B. Kiewiet, 1989).

Schimpnaam voor de inwoners: Haverdoppen (kussenvulling, van weinig waarde). [Schaafsma]

Literatuur