Kamp Schattenberg

 

Plattegrond kamp Schattenberg

Klik op de punten op de kaart en ontdek foto's, verhalen en filmpjes over kamp Schattenberg, een Moluks Dorp (1951-1970).

 

Geschiedenis Molukkers in Nederland

 

De Molukken zijn een eilandengroep in wat wel de Indonesische archipel wordt genoemd in Zuid-Oost Azië. Ambon is één van deze eilanden. In heel Nederland wonen nu veel mensen die geboren zijn op deze eilanden of kinderen, kleinkinderen of achterkleinkinderen zijn van mensen die daar vandaan komen. Mensen uit de Molukken en hun nazaten worden Molukkers genoemd. Soms wordt ook wel gesproken over Zuid-Molukkers of Ambonezen. Dit laatste is dan meestal niet correct, omdat Molukkers afkomstig zijn van veel eilanden en zeker niet alleen van het eiland Ambon. Het gaat om ongeveer 50.000 mensen waarvan er velen in Drenthe wonen.

De geschiedenis van de Molukkers in Nederland begint al in 1602. Toen werd de V.O.C. opgericht. Ook Nederland gaat, net als Spanje, Portugal en Engeland, op zoek naar handelswaar uit Azië. De V.O.C. bezet eerst Java en breidde dit langzaam uit naar Ambon en de andere Molukse eilanden. Dit ging zeker niet zonder slag of stoot. Berucht is de massamoord door Jan Pieterszn Coen op de Banda-eilanden. Ook op andere Molukse eilanden was verzet en dit leidde soms tot opstanden (Pattimura 1817). Toch lukte het Nederland om met gebruik van verdeel- en heerspolitiek haar macht uit te breiden.  Zo werden na de oprichting van het KNIL steeds vaker Molukse soldaten ingeschakeld bij het neerslaan van opstanden op andere eilanden. Door de komst van de Nederlanders op de Molukken, bekeerden meer dan de helft van de Ambonezen zich tot het christendom. Daardoor werden zij als betrouwbaarder en geschikter gezien dan de islamitische Molukkers, waardoor zij deel uitmaakten van het Nederlands koloniale leger. Om het gebied te blijven beschermen tegen de Engelsen en de Spanjaarden die nog steeds interesse hadden in de specerijen op de Molukken, hadden de Nederlanders hulp nodig van Zuid-Molukse militairen. Zij stonden bekend als goede soldaten. In 1830 werd het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) opgericht. De Molukse soldaten werden zeer gewaardeerd en kregen daarom bepaalde privileges. Toch stonden ook zij in de hiërarchie duidelijk onder de Nederlanders en waren ook veel Molukkers het volledig oneens met de koloniale politiek.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt Nederlands-Indië bezet door de Japanners. Molukse KNIL-militairen blijven zich verzetten. Veel Molukse soldaten worden door de Japanners gedood of gemarteld. Andere Molukse soldaten komen met hun gezinnen in Jappenkampen terecht, samen met Nederlandse gezinnen. Als de Japanners na de Tweede Wereldoorlog verslagen zijn, willen veel Indonesiërs dat de Nederlanders ook weggaan; ze dulden geen enkele bezetter meer. Nederland wil deze kolonie echter niet opgeven. Vier jaar lang vecht Nederland tegen de Indonesiërs. Met behulp van de Molukse KNIL militairen proberen ze de kolonie te behouden. Deze militairen moesten dus tegen hun eigen volk vechten. Veel ongewapende burgers worden gedood. Uiteindelijk geeft Nederland Indonesië op en wordt het een vrij land. Ze roepen op 27 december 1949 de onafhankelijke republiek Indonesia uit. Het KNIL wordt opgeheven. De Molukse soldaten uit dat leger kunnen kiezen om terug naar hun gezinnen op de Molukken te gaan en niet langer te vechten, of soldaat te worden in het Indonesische leger. Ze doen geen van beiden, maar roepen de Republiek der Zuid-Molukken uit. Op de Molukken vechten Molukkers tegen het Indonesische leger.

Wanneer Molukkers hun eigen republiek uitroepen en tegen Indonesië vechten, zijn veel Molukse soldaten op andere eilanden, zoals Java. De Indonesische regering staat hen niet toe terug naar de Molukken te gaan. De Indonesiërs zijn bang dat de Molukse soldaten dan tegen het Indonesische leger gaan vechten. De Nederlandse regering besluit dan om deze soldaten met hun gezinnen per boot naar Nederland te brengen. Molukse militairen (en hun gezinnen) worden op dienstbevel verscheept naar Nederland. In Nederland aangekomen volgde ontslag uit de militaire dienst. Dit heeft geleid tot een groot gevoel van onrecht.

Het duurt een maand voordat ze er zijn. De Molukse soldaten worden in kampen geplaatst, zoals kamp Schattenberg in voormalig doorvoerkamp Westerbork. De omstandigheden waren primitief. Maar ze zouden er maar een korte periode verblijven. Dit verliep echter anders. De Molukkers konden niet terug. Vanaf de jaren zestig werden er op verschillende plekken in Nederland woonwijken voor de Molukkers gebouwd. De jonge generatie Molukkers die in Nederland opgroeide droeg de pijn van hun ouders mee: oorlogstrauma, verbroken beloftes door de overheid, heimwee naar familie en de Molukken. De jaren zeventig werden een decennium van demonstraties en acties. Woede en onmacht kwamen tot uitbarsting in een serie gijzelingen die voor beide kanten traumatisch was.

 

Dit project is mede mogelijk gemaakt door de Provincie Drenthe, VSBfonds en het Rabofonds Assen en Noord-Drenthe. Het ​Drents Archief en AAN DE ANDERE KANT werken samen om de verhalen rond Schattenberg en de Moluks-Nederlandse geschiedenis te vertellen. 

N.B. Voor aanvullingen en/of verbeteringen kan u contact opnemen met het Drents Archief: info@drentsarchief.nl. Namen van personen worden niet gepubliceerd tenzij daar nadrukkelijk toestemming voor is gegeven of de persoon in kwestie is overleden. 

Wij zijn altijd op zoek naar beeldmateriaal om onze collectie van kamp Schattenberg uit te breiden. Neem contact op met info@drentsarchief.nl als u foto's van kamp Schattenberg wilt schenken, of als we uw materiaal mogen scannen.